Adnosna niadaŭna…

U cytavanym mnoj niadaŭna artykule , Kandrat Krapiva niepierakanaŭča tłumačyŭsia, maŭlaŭ słova pojezd nijakaje nie imknieńnie rusyfikavać movu, spasyłajučysia na narodnaje słova pajazd (biazhłuzdzica, heta jak zamiest „mama” ci „tata” ŭžyvać „родствяньнік”, spasyłajučysia na najaŭnaść u našaj movie słova „rod”).

I chacia pryviedzieny prykład nie najlepiej śviedčyć pra hłybiniu krapivoŭskich viedaŭ (albo, jašče horš, pra peŭnuju nakiravanaść na źbiadnieńnie movy), jon daje nam nahodu (nie pryčynu ž, ёмаё!) zadumacca nad tym, što i jak my ŭ movie stračvajem.

Pajazdy (transpartnyja srodki, jakimi jeździać) varta było papularyzavać jakraz u tym narodnym značeńni, i Krapiva moh svaim aŭtarytetam paspryjać hetamu, a  nia sopli žuvać.  Na žal, paspryjaŭ jon papularyzacyi pojezda ŭ značeńni ciahnika, čym zatumaniŭ mazgi nie adnamu pakaleńniu biełarusaŭ, jakija pravilnuju movu (jakoj niama) šukali ŭ pravilnych słoŭnikach (jakich niama). Tamu siońnia možna tolki adradžać staroje (zbornaje) značeńnie pajazdaŭ, a błytanina ź ciahnikami-pajazdami zastałasia jak i była.

Krapiva adpačyvaje. 1986 h.

Ot, sieciva! Kali b nie asabistaja kryŭda adnoj aŭtarki na redaktarskija praŭki šanoŭnaha Jurasia Paciupy, ja b, moža, i nia viedaŭ, što Krapiva taksama грешен. Ja navat zadumaŭsia, ci nie ŭklučyć čaho z krapivoŭskich prapanovaŭ u svoj antysłoŭnik.

Naohuł, cikavy tekst, jaki, aprača ŭsiaho, śviedčyć pra Krapivu jak pra narmalnaha čałavieka, jaki taksama nia byŭ genijem biełaruskaj movy, błytaŭ paniatki, i rabiŭ dziciačyja pamyłki (z majho antysłoŭnika).

Za spasyłku dziakuju Iharu.

P.S. Takoje ŭražańnie, što aŭtar napisaŭ artykuł pad upłyvam asabistaj kryŭdy na redakcyjnych karektaraŭ. Ja b hety jahony artykuł taksama šmat dzie vypraviŭ. ;)

Apošnim časam kali čuju pra novyja „pośpiechi” Akademii imia Navuk BSSR, ruka adrazu chapajecca za kišeń. Bo ź imi jak z amerykanskim kinom: niezaležna ad taho, što i jak pačynajuć, viadoma, jak skončycca.

Siońnia, vo, daviedalisia, što hetyja radasnyja tvorcy „pierakłali vajskovuju słužbu na biełaruskuju movu”.

Znoŭ, jak i ŭ vypadku ź nie-da-łacinkaj, tavaryšy-akademiki zamiest čerpać ź biełaruskaj tradycyi ŭziali j prydumali svajo „dzicia”. I znajšlisia navat amatary pahuškać hetaha dzicionka, jakim nie pieraškadžaje, što naradziŭsia jon miortvym. A ŭ vojsku hetaja trasianka, ja tak razumieju, pojdzie „na ŭra!”

Spadabałasia farmuloŭka, cytavanaja z sajtu „Žydaradziva”, maŭlaŭ, „pierakłali statut i inšaje na movu tytulnaj nacyi”. Ot ža ž… Z drobnych prykładaŭ bačna, nakolki hety pierakład śviedčyć pra tuju tytulnuju nacyju. Nakolki ja zrazumieŭ, tam kiravalisia (da bolu znajomym) pryncypam, kab mova tytulnaj nacyi nie adroźnivałasia ad rasiejskaj. Pabačym, moža kali viarnusia da padrabiaznaha razboru. Niuans cikavy. Bo „tytulnaja nacyja” sapraŭdy niedzie tak i havaryła b, kali b jaje prymusić užyvać „tytulnuju movu”.

U mianie ŭ vojsku (1987-89) byŭ adzin siaržant. Biełarus. Krykklivy, jak amerykanski siaržant, adno što nie najomnik, i nie za amerykanskija hrošy. Dyk jon užo tady ŭžyvaŭ frazački, typu: „Раўняйся, на хуй!” albo „Салдат, стань на хуй!” Bieź nijakaj akademii. Prosta, u jaho hetaje „на хуй” niejak aŭtamatam vyskokvała. My, navabrancy, na pačatku prosta nie mahli ŭstrymacca ad śmiechu, ale potym niejak abmiakli, u čym nam vielmi dapamahli spluščanyja guziki, kali vy razumiejecie, pra što ja.

A… Ja tut raśpisaŭsia, choć planavaŭ tolki zanatavać, što ŭ hetaj sytuacyi asabliva škada Franka Viačorku. (Kolki jamu tam zastałosia ŭ hetym pałonie?) Zrešty, nia tolki Franka, kali ŭžo surjozna.

Pasłuchaŭ Karatkieviča. Nia ŭražany. Vyjaŭlajecca, što ŭ našaha пашці-шта-бога byli „dziciačyja” pamyłki vymaŭleńnia. Praŭda, pamyłak hetych i tak nie zaŭvažać 99% ludziej, a ŭ paraŭnańni da Arłova jon prosta vydatna havoryć (nia kažučy ŭžo pra roznych tam tebeemnikaŭ — прасцігoспідзя міня атэіста), a tembram moh by ciahacca z Šupam ci Bušlakovam, ale niejki asadak usio roŭna zastaŭsia.

Nie, ja ž nie kažu, pasłuchać było cikava. Nia zmoh прайсьці міма, tamu ž i pišu. A pakul pišu, dachodžu da vysnovy, što ot rasiejcam dziela ŭzbahačeńnia svajoj ekspresii spatrebiłasia olbanskaja mova, a nam i prostaj кірыліцы dastatkova, kab usim było jasna, nakolki jana niedarečnaja.

Zdymak klasyka biessaromna ŭkradzieny mnoju ź niejkaha sajtu. Ja viedaju, božańka mianie pakaraje pa samyja pamidory.

Niešta mianie zduru paciahnuła zmahacca. Nie strymaŭsia, chacia z dyskusijaŭ pra toje, „katoraja z łacinak — pravilnaja” ja daŭno vyras, zrazumieŭšy, što ŭsich Vynachodnkaŭ Rovara ŭłasnaručna nie pieradaviš.

Mabyć, impulsam dla mianie było toje, što pytańni, jakija nie davalli mnie spakoju 5-10 hadoŭ tamu nadalej zadajuć.

Moładź cikavicca: ci mahčymy ŭ Biełarusi pierachod na łacinku. Svaboda na hetaje pytańnie adkazvała niejki čas tamu. Adkazvała, ale nie adkazała.  Ja vam adkažu: u Biełarusi — mahčymy, a tak — nie.

Niama jaje, Biełarusi. Jość adna nazva. Biez napaŭnieńnia sensam. A toje Małoje j Hanarlivaje Abyštoniešta™, jakoje ŭzurpuje nazvu Biełarusi, ni za što nie piarojdzie na biełaruskuju movu. Ja heta ŭžo stolki razoŭ tłumačyŭ na palcach, što nia budu paŭtaracca.

A kali tak, nijakaha pierachodu na łacinku nia budzie navat i blizka.
Užyvajcie na ŭłasnuju adkaznaść. Ja vas aściaroh.